Badania wizualne VT

Mianem badania wizualnego określa się czynność umiejscowienia i oceny powierzchniowych cech jakości obiektu, takich jak: nieciągłości, zniekształcenia, ogólny stan powierzchni ludzkim nieuzbrojonym okiem lub przy użyciu przyrządów optycznych, optoelektronicznych, pomiarowych, itp. Pełen cykl badań wizualnych składa się z zapoznania się z obiektem badanym oraz wymaganiami jakościowymi, przygotowania powierzchni do badań, doboru odpowiedniej metody/aparatury, sprawdzenia wyposażenia badawczego, przeprowadzenia badania oraz sporządzenia raportu.

Duży zakres stosowalności techniki często niesie za sobą konieczność stosowania dodatkowego oprzyrządowania. Dlatego badania wizualne podzielić można na:

  • badania wizualne bezpośrednie
  • badania wizualne zdalne

Celem badań jest głównie ocena stanu powierzchni (np.: zmiany korozyjne czy erozyjne, pęknięcia), kontrola odchyłek kształtu, połączeń (zwłaszcza spawanych), wreszcie kontroli obiektu po jego naprawie.

Badania wizualne bezpośrednie są to badania prowadzone na powierzchniach dostępnych bezpośrednio do badań. Prowadzone są okiem nieuzbrojonym lub przy użyciu specjalnych mikroskopów.

Badania wizualne zdalne są to badania prowadzone na powierzchniach wewnętrznych obiektów lub powierzchniach zewnętrznych niedostępnych do badań bezpośrednich (np. obiektów znajdujących się w strefach narażenia na promieniowanie jonizujące).

Badania wizualne przeprowadzane są najczęściej z wykorzystaniem specjalistycznego sprzętu optycznego ułatwiającego oglądanie powierzchni trudnodostępnych. Wiele wad o charakterze pęknięć, rys lub uszkodzenia części znajdujących się wewnątrz skomplikowanych urządzeń podlega ocenie bezpośredniej lub może zostać zarejestrowane na nośnikach pamięci i ocenione w warunkach laboratoryjnych.

W skład sprzętu do badań wizualnych wchodzą m. in. mikroskopy piórowe, lupki, lusterka, endoskopy sztywne (boroskopy), endoskopy giętkie (fiberoskopy), wideoendoskopy, zestawy telewizyjne, źródła promieniowania widzialnego i ultrafioletowego, mierniki natężenia promieniowania widzialnego i ultrafioletowego, systemy zobrazowania wyników (kamery, aparaty fotograficzne, zestawy komputerowe), wyposażenie specjalne oraz wzorce do badań rozdzielczości.

Specjalistyczne wyposażenie optyczne takie jak boroskopy, fiberoskopy lub wideoendoskopy z pełną cyfrową rejestracją i opcjami wyboru różnych systemów oświetleniowych wykorzystujemy najczęściej do takich badań jak: rewizje zbiorników ciśnieniowych, rurociągów, silników, kompresorów oraz zaworów.

Badania endoskopowe znajdują zastosowanie między innymi:
  • przy kontroli niedostępnych powierzchni wewnętrznych na etapie produkcji i eksploatacji,
  • przy kontroli elementów maszyn bez demontażu maszyny,
  • przy kontroli przebiegu niektórych procesów roboczych, np. spalania.
Przykłady zastosowań:
  • kontrola komory spalania silników okrętowych - endoskop wprowadza się otworem po wymontowaniu wtryskiwacza, kontroluje się: denko tłoka, tuleję cylindrową, zawory,

  • kontrola rur i wymienników ciepła - wykrywanie pęknięć i por w rurach ze szwem, wykrywanie śladów korozji i erozji, sprawdzanie czystości i gładkości powierzchni rur głównie w energetyce jądrowej.

Początek metod badań endoskopowych datuje się na początek XIX-go stulecia. Endoskopami były rury, którymi za pomocą zwierciadła doprowadzano światło świecy, lampy naftowej lub podobnego źródła do wnętrza przedmiotu. Przełom nastąpił pod koniec XIX wieku, kiedy to wyprodukowano endoskop z optycznym systemem przenoszenia obrazu i elektrycznym oświetleniem wnętrza. Nazwa endoskop pochodzi od endo - greckiego endon = wewnątrz i skop od greckiego skopeo = patrzę. Tak nazywamy cienki optyczny instrument wprowadzany do wnętrza przedmiotu przez naturalne lub sztucznie wytworzone otwory, umożliwiające wizualną inspekcję przestrzeni wewnętrznej. Endoskop możemy zatem zdefiniować jako rodzaj wziernika z własnym źródłem światła, służący do wykonywania badań endoskopowych. Używany jest w zależności od swojej budowy i przeznaczenia zarówno w przemyśle, medycynie jak również coraz częściej w wielu innych dziedzinach naszego życia.

Endoskop to przyrząd optyczny do oglądania trudno dostępnych obiektów (wewnątrz urządzeń) np. wewnętrznych powierzchni rurociągów, rur i zbiorników, przekrojów zamkniętych, duże znaczenie mają w przemyśle lotniczym, chemicznym, petrochemicznym i zbrojeniowym. Endoskopy służą również do sprawdzania stanu technicznego instalacji klimatyzacyjnych i innych, znajdują zastosowanie w serwisach samochodowych, czy serwisach sprzętu AGD.

Normy używane w badaniach wizualnych:
  • PN-EN 1330-2:2001 Badania nieniszczące – Terminologia – Terminy wspólne dla badań nieniszczących
  • PN-EN 1330-10:2006 Badania nieniszczące – Terminologia – Część 10: Terminy stosowane w badaniach wizualnych
  • PN-EN 13018:2016 Badania nieniszczące – Badania wizualne – Zasady ogólne
  • PN-EN 13927:2009 Badania nieniszczące – Badania wizualne – Wyposażenie
  • PN-EN 970 Spawalnictwo – Badania nieniszczące złączy spawanych – Badania wizualne – wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 17637:2011
  • PN-EN ISO 17637:2011 Badania nieniszczące złączy spawanych – Badania wizualne złączy spawanych
  • PN-EN 30042:1998 Złącza spawane łukowo z aluminium i jego spawanych stopów – Wytyczne dla określenia poziomów jakości według niezgodności spawalniczych – norma wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 10042:2018
  • PN-EN ISO 10042:2018 Spawanie - Złącza spawane łukowo w aluminium i jego stopach – Poziomy jakości dla niezgodności spawalniczych
  • PN-EN ISO 5817:2014 Spawanie - Złącza spawane ze stali, niklu, tytanu i ich stopów (z wyjątkiem spawanych wiązką) - Poziomy jakości według niezgodności spawalniczych
  • PN-EN 6520-1:2009 Spawanie i procesy pokrewne – Klasyfikacja geometrycznych niezgodności spawalniczych w metalach. Część 1: Spawanie
  • PN-EN 12454:202 Odlewnictwo – Badania wizualne nieciągłości powierzchniowych – Odlewy staliwne wykonywane w formach piaskowych – norma wycofana i zastąpiona przez PN-EN 1370:2012
  • PN-EN 1370:2012 Odlewnictwo - Badanie chropowatości powierzchni za pomocą wzorców wzrokowo-dotykowych
  • PN-ISO 3058:2001 Badania nieniszczące – Przyrządy pomocnicze do badań wizualnych – Dobór lup o małych powiększeniach
  • PN-ISO 3057:2000 Badania nieniszczące Badanie powierzchni technikami replik metalograficznych – norma wycofana
  • PN-EN 1370:2012 Odlewnictwo - Badanie chropowatości powierzchni za pomocą wzorców wzrokowo-dotykowych
  • PN-EN 10163-1:2007 Wymagania dotyczące stanu powierzchni przy dostawie stalowych blach grubych, blach uniwersalnych i kształtowników walcowanych na gorąco - Część 1: Wymagania ogólne
  • PN-EN 10163-2:2007 Wymagania dotyczące stanu powierzchni przy dostawie stalowych blach grubych, blach uniwersalnych i kształtowników walcowanych na gorąco – Część 2: Blachy grube i blachy uniwersalne
  • PN-EN 10163-3:2006 Wymagania dotyczące stanu powierzchni przy dostawie stalowych blach grubych, blach uniwersalnych i kształtowników walcowanych na gorąco – Część 3: Kształtowniki